Rusteloze benen: vrouwen hebben er twee keer zo vaak last van, en dit kun je ’s avonds zelf doen
Algemene informatie, geen medisch advies. Houden rusteloze benen je wakker of hinderen ze je overdag, of denk je dat medicatie meespeelt, bespreek het dan met je huisarts.
Rusteloze benen geven een onaangenaam gevoel in je benen dat vooral ’s avonds en ’s nachts opduikt en minder wordt als je ze beweegt. Ongeveer 2 tot 5 procent van de bevolking heeft er last van, en vrouwen twee keer zo vaak als mannen. Hieronder lees je hoe je het herkent, waar het door kan komen en wat je zelf kunt doen.
Zo herken je rusteloze benen
De medische naam is het rustelozebenensyndroom. Het gevoel is moeilijk te omschrijven. Volgens CM, de Christelijke Mutualiteit, ervaren mensen het als kriebelend, tintelend, brandend, jeukend of zelfs pijnlijk. Je krijgt een onweerstaanbare drang om je benen te bewegen. De klachten steken de kop op wanneer je tot rust komt, bijvoorbeeld in de zetel na het avondeten of eenmaal in bed. Door je benen te bewegen wordt het gevoel minder.
Gezondheid en Wetenschap, de Vlaamse gezondheidssite van het Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine (Cebam), schrijft dat de kans toeneemt met de leeftijd. De klachten kunnen wel op elke leeftijd beginnen, zelfs al in de kindertijd, en gemiddeld starten ze rond 27 jaar. Typisch is ook dat je tijdens de slaap om de 20 tot 30 seconden je voet en knie licht buigt. CM spreekt van schokkende bewegingen van de benen tijdens de slaap. Dat kan leiden tot ernstige slapeloosheid.
Mogelijke oorzaken van rusteloze benen
De oorzaak is meestal onduidelijk, maar vaak speelt erfelijkheid een rol. Bij die familiale vorm beginnen de klachten meestal op jongere leeftijd. Soms komen rusteloze benen samen voor met een andere aandoening, zoals ijzertekort, nierproblemen, een tekort aan schildklierhormonen, reuma of diabetes. Ook ouder worden, medicatie en een zwangerschap kunnen de klachten uitlokken. Hoe meer zwangerschappen een vrouw gehad heeft, hoe groter de kans. Het goede nieuws: klachten tijdens de zwangerschap verdwijnen bijna altijd vanzelf na de bevalling. Roken, alcohol, koffie, overgewicht en weinig beweging kunnen de klachten bovendien doen toenemen.
Wat je zelf kunt doen
Vaak kun je zelf weinig doen tegen rusteloze benen, maar een aangepaste levensstijl kan de klachten wel verminderen. Gezondheid en Wetenschap en CM raden dezelfde gewoonten aan:
- Drink ’s avonds geen koffie.
- Beweeg overdag voldoende, maar sport niet vlak voor het slapengaan.
- Stop met roken.
- Drink hoogstens twee glazen alcohol per dag en liefst niet dagelijks.
- Zorg voor een goede nachtrust.
Wil je werken aan die goede nachtrust, dan kan regelmaat een vertrekpunt zijn. Waarom elke dag op hetzelfde uur slapen gaan telt, lees je in het artikel over een vast slaapritme.
Dat bewegen overdag zin kan hebben, blijkt uit een kleine Amerikaanse studie uit 2006. Een loting bepaalde wie in de beweeggroep terechtkwam en wie in de controlegroep. Er begonnen 28 deelnemers met een gemiddelde leeftijd van 53,7 jaar, van wie er 23 de studie afmaakten. De beweeggroep volgde 3 keer per week een programma met conditietraining en krachttraining voor de benen. Na 12 weken waren hun klachten duidelijk meer verbeterd dan in de controlegroep. Het gaat om een kleine studie, dus grotere studies moeten dit nog bevestigen.
Wat de huisarts kan doen
Vermoedt je huisarts rusteloze benen, dan luistert die naar je klachten, onderzoekt je benen en laat bloed prikken om je ijzergehalte, je ijzerreserve en je nierfunctie te controleren. Blijkt er een ijzertekort, dan schrijft de arts een ijzersupplement voor. Voor de rusteloze benen zelf is er volgens CM geen goede behandeling: de bestaande geneesmiddelen zijn weinig doeltreffend en hebben vaak veel nevenwerkingen.
Bij slapeloosheid geeft de arts soms een licht slaapmiddel, maar die middelen zijn zeer gewennend. Wat zulke middelen opleveren en waarom afbouwen samen met de huisarts gebeurt, lees je in het artikel over slaappillen na 65. Slaap je zo slecht dat je overdag minder goed functioneert, of hinderen rusteloze benen je ook overdag, dan raden beide bronnen aan om je huisarts te raadplegen.
Bronnen
- Gezondheid en Wetenschap (Cebam). Rustelozebenensyndroom en loopdwang. Laatst aangepast op 25 januari 2019 (gebaseerd op de praktijkrichtlijnen van ebpnet.be).
- CM (Christelijke Mutualiteit), Leef. Wat zijn rusteloze benen? Geraadpleegd in oktober 2026.
- Aukerman MM, Aukerman D, Bayard M, Tudiver F, Thorp L, Bailey B. Exercise and restless legs syndrome: a randomized controlled trial. Journal of the American Board of Family Medicine, 2006 (gerandomiseerde studie, Verenigde Staten).
