Slaappillen na 65: weinig extra slaap, meer risico

Algemene informatie, geen medisch advies. Stop nooit op eigen houtje met een slaapmiddel en bespreek elke wijziging eerst met je huisarts of apotheker.

Slaappillen na 65 zijn in België geen uitzondering: bijna een op de vijf 65-plussers nam slaap- of kalmeermiddelen in de twee weken voor een recente enquête. Een overzichtsstudie bij 60-plussers vond weinig extra slaap tegenover duidelijke risico’s, en de nieuwe Belgische richtlijn beperkt slaapmiddelen bij ouderen tot uitzonderlijke gevallen. Dat is geen verwijt aan wie ze neemt. Er bestaat een betere aanpak, en afbouwen kan stap voor stap, met begeleiding.

Hoeveel 65-plussers in België slaappillen nemen

In de vierde BELHEALTH-enquête van Sciensano, het Belgische instituut voor volksgezondheid, vulden 7.127 volwassenen eind 2023 een online vragenlijst in. Van hen had 14 procent slaap- of kalmeermiddelen genomen in de twee weken ervoor. Bij 65-plussers was dat 19 procent, bij 18- tot 29-jarigen 6,1 procent. In 88 procent van de gevallen ging het om een middel op voorschrift en in 80,5 procent om benzodiazepines of Z-drugs, de klassieke slaap- en kalmeerpillen. Over alle leeftijden samen zei 78 procent van die gebruikers ze al langer dan een jaar te nemen. Volgens Gezondheid en Wetenschap is België een van de koplopers in Europa in het gebruik van deze middelen.

Dat staat haaks op het advies. Sciensano wijst erop dat de richtlijnen aanraden het gebruik af te bouwen na vier opeenvolgende weken, omdat deze middelen samenhangen met afhankelijkheid, gewenning, vallen en verkeersongevallen, vooral bij ouderen.

Wat slaappillen na 65 echt opleveren

Een meta-analyse van de University of Toronto, verschenen in het BMJ, bundelde 24 studies met 2.417 deelnemers van 60 jaar of ouder met slapeloosheid. Met een slaapmiddel sliepen ze gemiddeld 25,2 minuten langer en werden ze 0,63 keer minder vaak wakker per nacht. De slaapkwaliteit verbeterde slechts licht. Daartegenover stond een 4,78 keer hogere kans op bijwerkingen op het geheugen en het denken, zoals verwardheid, en een 3,82 keer hogere kans op vermoeidheid overdag. De onderzoekers besloten dat het voordeel het risico mogelijk niet rechtvaardigt.

Er zijn kanttekeningen. De studies duurden telkens kort, vanaf vijf opeenvolgende nachten, dus over jarenlang gebruik zeggen ze weinig, en de analyse dateert van 2005. De nieuwe Belgische richtlijn komt wel tot een vergelijkbare conclusie.

Wat de nieuwe richtlijn van juni 2026 aanraadt

In juni 2026 verscheen een herziene richtlijn voor huisartsen over slaapklachten en slapeloosheid. Volgens Domus Medica, de vereniging van Vlaamse huisartsen, krijgt slaapmedicatie daarin “een zeer beperkte plaats”. Het BCFI, het Belgische informatiecentrum over geneesmiddelen, vat samen dat een slaapmiddel enkel kan bij acute, ernstige slapeloosheid, gedurende maximaal een week en aan de laagst mogelijke dosis. Bij 65-plussers blijft het beperkt tot uitzonderlijke gevallen, vanwege het risico op geheugenproblemen, vallen en breuken. Ook melatonine, valeriaan en passiebloem worden niet aanbevolen.

Een ouder koppel bouwt 's avonds rustig af met een boek en gedimd licht, zonder schermen

De basis is een aanpak zonder pillen. Eerst komen vaste uren om op te staan, geen alcohol als slaapmutsje en een donkere, stille en koele slaapkamer. Wat een vast ritme doet, lees je in het artikel over een regelmatig slaapritme, en ook schermtijd voor het slapengaan verdient aandacht. Daarna volgen ontspanningsoefeningen, beweging en cognitieve gedragstherapie voor insomnie, een begeleide aanpak die ook digitaal bestaat. Een onderdeel ervan is stimuluscontrole: lig je wakker, dan sta je volgens KU Leuven-onderzoekster Kristien Coteur na 20 minuten op en doe je iets saais tot je slaperig wordt. De richtlijn geeft ouderen dezelfde aanpak, aangepast aan hun situatie.

Afbouwen met je huisarts en apotheker

Wie lang een slaapmiddel neemt, raakt eraan gewend en kan afhankelijk worden. Volgens Coteur treedt lichamelijke afhankelijkheid al na 2 tot 4 weken op, ook bij een lage dosis. Plots stoppen kan ontwenningsverschijnselen en slechter slapen geven, daarom gebeurt afbouwen heel geleidelijk. Volgens het BCFI is een herhaalvoorschrift een goed moment om het gebruik te bespreken, met voorrang voor ouderen die veel verschillende geneesmiddelen nemen. Sinds 2023 bestaat er een officieel afbouwprogramma: de apotheker maakt capsules met steeds lagere doses, volledig terugbetaald, over 50 tot 360 dagen. Punten om met je huisarts of apotheker te bespreken:

Een huisarts tekent een afbouwplan uit voor een vrouw van 69 die met haar zoon op consultatie komt

Of je dit middel nog nodig hebt, en welke risico’s voor jou het zwaarst wegen.
Een afbouwplan en een haalbare stopdatum die je samen afspreekt.
Of je in aanmerking komt voor het afbouwprogramma met capsules van de apotheker.
Welke stappen zonder pillen je ondertussen al kunt proberen.