Sauna en gezond ouder worden: wat zegt het onderzoek echt?

Algemene informatie, geen medisch advies. Heb je klachten, bespreek ze dan met je huisarts.

In Finland lijken mensen die vaak in de sauna zitten langer te leven en minder hart- en vaatziekten te krijgen. Dat klinkt aantrekkelijk, maar hoe sterk is dat onderzoek eigenlijk, en wat betekent het voor iemand die af en toe naar de sauna in de buurt gaat?

Wat de Finse studies vonden

De bekendste cijfers komen uit een groot Fins onderzoek bij 2.315 mannen van middelbare leeftijd, die ongeveer twintig jaar werden opgevolgd. Wie vier tot zeven keer per week in de sauna zat, had ongeveer 40 procent minder kans om te overlijden dan wie één keer per week ging. Bij twee tot drie keer per week was dat ongeveer 24 procent. Ook voor fatale hart- en vaatziekten zagen de onderzoekers een lager risico bij frequent saunagebruik.

Dezelfde onderzoeksgroep keek later naar dementie. Mannen die vier tot zeven keer per week gingen, hadden ongeveer 66 procent minder kans op dementie dan mannen die één keer per week gingen. Bij twee tot drie keer per week was het verschil niet duidelijk.

Waarom je die cijfers voorzichtig moet lezen

Het gaat om observationeel onderzoek. De onderzoekers volgden mensen en keken achteraf wie langer leefde, maar ze lieten niemand willekeurig wel of niet naar de sauna gaan. Wie op middelbare leeftijd vijf keer per week kan zweten, is mogelijk al gezonder, actiever of rijker dan wie dat niet kan. Die verschillen zijn statistisch niet volledig weg te rekenen.

Daarbij komt dat de deelnemers uitsluitend Finse mannen waren, in een land waar de sauna een vaste gewoonte is. Of dezelfde resultaten gelden voor vrouwen of voor Belgen, is niet zeker. Een systematische overzichtsstudie uit 2018 besluit dat regelmatig saunagebruik veelbelovend lijkt, maar dat er meer degelijk opgezette studies nodig zijn.

Er is wel een aannemelijke verklaring. Tijdens een saunabeurt stijgt je hartslag en worden je bloedvaten wijder, wat lijkt op lichte inspanning. Een beschouwend overzichtsartikel over sauna en healthspan (het aantal jaren dat je in goede gezondheid leeft) bespreekt dit verband. Of die verklaring klopt, is nog niet hard aangetoond.

Een aanvulling op training, geen vervanging

Sauna is geen alternatief voor bewegen. De richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2020 raden volwassenen 150 tot 300 minuten matig intensieve beweging per week aan, of 75 tot 150 minuten stevige beweging. Daarnaast raden ze spierversterkende oefeningen aan op minstens twee dagen per week, en voor 65-plussers ook evenwichtsoefeningen. Wie al rustig duurwerk doet, zoals zone 2-training (een rustig tempo waarbij je nog vlot kunt praten), kan de sauna zien als een extraatje na de training, niet als vervanging ervan.

Veilig van de sauna genieten

Over de ideale duur of frequentie bestaat geen sluitend onderzoek. De Finse studies keken naar gewoontes, niet naar een aanbevolen schema. Wil je de sauna proberen, dan helpen deze praktische afspraken:

• Begin met een korte beurt van vijf tot tien minuten en kijk hoe je lichaam reageert. Hou een ronde ook later beperkt tot hooguit 15 à 20 minuten.
• Drink voor en na de sauna water, want je verliest vocht door het zweten.
• Drink geen alcohol voor, tijdens of vlak na de sauna. Alcohol verhoogt het risico op een bloeddrukdaling en hartritmestoornissen.
• Sta langzaam recht als je klaar bent, zeker als je bloeddrukverlagers neemt, want dan word je sneller duizelig.
• Voel je je duizelig, misselijk of onwel, ga dan meteen naar buiten en zit of lig neer.
• Koel daarna rustig af. Een ijsbad of koude douche is niet nodig.
• Ga niet als je koorts hebt of ziek bent.

Wanneer eerst je arts raadplegen?

Bij onstabiele angina, een recent hartinfarct of een ernstige vernauwing van de aortaklep is de sauna af te raden. Heb je een andere hartaandoening, dan kan het vaak wel, maar overleg eerst met je arts of cardioloog, en vermijd een ijsbad direct na de sauna. Ben je zwanger of neem je geneesmiddelen die je bloeddruk of vochtbalans beïnvloeden, vraag dan ook vooraf aan je huisarts of de sauna voor jou past.

Wat je ermee kunt doen

De Finse cijfers zijn interessant, maar ze tonen een verband, geen aangetoonde oorzaak. De sauna kan een ontspannen en plezierig onderdeel van een gezonde levensstijl zijn. De basis blijft regelmatig bewegen, spierkracht onderhouden, goed slapen en gevarieerd eten volgens de voedingsdriehoek.

Bronnen

• Laukkanen T, Khan H, Zaccardi F, Laukkanen JA. Association Between Sauna Bathing and Fatal Cardiovascular and All-Cause Mortality Events. JAMA Internal Medicine, 2015. doi.org/10.1001/jamainternmed.2014.8187
• Laukkanen T, Kunutsor SK, Kauhanen J, Laukkanen JA. Sauna bathing is inversely associated with dementia and Alzheimer’s disease in middle-aged Finnish men. Age and Ageing, 2017. doi.org/10.1093/ageing/afw212
• Hussain J, Cohen M. Clinical Effects of Regular Dry Sauna Bathing: A Systematic Review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2018. doi.org/10.1155/2018/1857413
• Patrick RP, Johnson TL. Sauna use as a lifestyle practice to extend healthspan. Experimental Gerontology, 2021. doi.org/10.1016/j.exger.2021.111509
• Hannuksela ML, Ellahham S. Benefits and risks of sauna bathing. The American Journal of Medicine, 2001. doi.org/10.1016/S0002-9343(00)00671-9
• World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. WHO, 2020. who.int