Nachtelijk plassen: oorzaken en wat je zelf kunt doen

Algemene informatie, geen medisch advies. Heb je pijn bij het plassen en ben je ook ziek of heb je koorts, of lukt plassen plots niet meer, bel dan meteen je huisarts.

Nu de nachten langer worden, valt het extra op hoe vaak je wakker wordt om naar het toilet te gaan. Veel mensen doen nachtelijk plassen af als een gewoon gevolg van ouder worden. Toch zijn er oorzaken waar je iets aan kunt doen. Hieronder lees je wanneer het als probleem telt, wat erachter kan zitten en wat je zelf kunt proberen.

Nachtelijk plassen: wanneer is het een probleem?

De medische term is nycturie: wakker worden omdat je moet plassen. Volgens Gezondheid en Wetenschap, de Belgische website met patiëntenrichtlijnen van Cebam (het Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine), kan er sprake zijn van nycturie als je meer dan twee keer per nacht wakker wordt om te plassen en je daar last van hebt. Normaal plas je tussen de drie en acht keer per dag, gemiddeld vijf keer. Volwassenen hebben 1,5 tot 2 liter vocht per dag nodig.

Een Amerikaans overzichtsartikel in American Family Physician legt de grens iets lager: vanaf twee keer per nacht is nycturie klinisch betekenisvol. Volgens datzelfde overzicht heeft meer dan 30 procent van de mensen boven de 60 er last van en neemt het toe met de leeftijd. Een ander overzichtsartikel, in het Tzu Chi Medical Journal, spreekt van meer dan 50 procent bij patiënten van 80 jaar.

Wat kan erachter zitten?

Het Amerikaanse overzicht deelt de oorzaken in vier groepen in: je lichaam maakt ’s nachts meer urine aan, je blaas kan minder opslaan, je blaas leegt zich niet volledig of een slaapstoornis maakt je wakker. Gezondheid en Wetenschap noemt bij mannen ook een goedaardige prostaatvergroting en verder onder meer een overactieve blaas, diabetes en hartfalen. Een slaapstoornis zoals slaapapneu, waarbij je ademhaling tijdens de slaap telkens even stilvalt, kan eveneens een rol spelen. Hoe je slaapapneu herkent, lees je in een apart artikel. Verder kunnen veel drinken, alcohol en plaspillen (medicijnen die je lichaam meer vocht laten uitscheiden) een oorzaak zijn.

Gevolgen voor je slaap en je valrisico

Wakker worden om te plassen onderbreekt je slaap. Het Amerikaanse overzicht koppelt nycturie ook aan een hoger risico op vallen en breuken. Meer daarover lees je in het artikel over botdichtheid en valpreventie.

Een meta-analyse in het Journal of Urology voegde de resultaten van 11 observationele studies samen. Bij mensen met nycturie vonden de onderzoekers een relatief risico op overlijden van 1,27. Observationele studies volgen mensen zonder iets te veranderen, dus ze tonen een verband en geen oorzaak. De auteurs beoordeelden het bewijs dat nycturie zelf de oorzaak is als zeer laag. Als voorspeller van een hoger risico vonden ze het bewijs wel matig sterk.

Wat je zelf kunt doen

Gezondheid en Wetenschap en Thuisarts, de Nederlandse huisartsenwebsite, geven een paar praktische adviezen:

Twee oudere vrienden wandelen in de late namiddag samen door een rustige straat

Drink ’s avonds minder. Gezondheid en Wetenschap noemt niet meer drinken na 19 uur of 2 tot 3 uur voor het slapengaan, Thuisarts noemt 2 uur.
Beperk cafeïne uit koffie, thee, cola en energiedrank, koolzuurhoudende drank en alcohol, zeker ’s avonds. Wat alcohol met je slaap doet, lees je in een apart artikel.
Drink niet meer dan 2 liter per dag en plas voor je gaat slapen.
Beweeg overdag. Volgens Thuisarts hebben mannen die veel bewegen minder problemen met plassen dan mannen die veel zitten.
Eet niet te veel zout.

Neem je plaspillen, dan raadt Thuisarts aan ze niet na 3 uur ’s middags in te nemen en in elk geval niet korter dan 6 uur voor je gaat slapen. Verander je medicatie niet zelf zonder overleg.

Wanneer naar de arts?

Helpen deze tips niet, dan raadt Gezondheid en Wetenschap aan om contact op te nemen met je arts. Zit er bloed in je plas of moet je vaak plassen en doet het pijn, maak dan volgens Thuisarts een afspraak bij je huisarts. Een plasdagboek helpt bij het gesprek: je noteert een paar dagen wanneer en hoeveel je drinkt en plast. Ook het Amerikaanse overzicht raadt artsen aan om naar je slaap en naar signalen van slaapapneu te vragen.