Fenomeen van Raynaud: witte, koude vingers in de winter

Algemene informatie, geen medisch advies. Heb je klachten aan je vingers of tenen, bespreek ze dan met je huisarts.

Worden je vingers in de kou plots spierwit en gevoelloos, dan kan het om het fenomeen van Raynaud gaan. Volgens de Britse gezondheidsdienst NHS komt het vaak voor en geeft het meestal geen ernstige problemen. Dit artikel legt uit wat er in je vingers gebeurt, wat een aanval uitlokt en wat je zelf kunt doen.

Wat er gebeurt bij het fenomeen van Raynaud

Bij het fenomeen van Raynaud worden de bloedvaten in je vingers of tenen opeens nauwer. Er stroomt dan even minder bloed door. Thuisarts, de patiëntensite van het Nederlandse huisartsengenootschap NHG, beschrijft hoe dat eruitziet. Een deel van je vingers of tenen krijgt opeens een lichtere kleur, met een duidelijke grens met je gewone huidskleur. Meestal gebeurt het aan beide handen of voeten tegelijk en het gevoel verdwijnt even.

Na een paar minuten kleuren de vingers langzaam donkerder. Bij een lichte huid worden ze eerst blauw of paars en daarna rood. Terwijl het gevoel terugkomt, doen ze pijn, tintelen en prikken ze en daarna gloeien ze. Volgens de NHS merken sommige mensen het ook aan hun oren, neus of lippen.

Een aanval is volgens Thuisarts meestal binnen 5 minuten voorbij, maar kan ook een paar uur duren. Sommige mensen krijgen er 1 of 2 per jaar, anderen een paar per week. De meeste mensen hebben vooral in de winter klachten. Het begint meestal tussen 12 en 30 jaar.

Wat een aanval kan uitlokken

Kou is de bekendste aanleiding. Het hoeft daarvoor niet te vriezen: soms gebeurt het al bij 10 of 12 graden en bij welke temperatuur verschilt van persoon tot persoon. Thuisarts noemt nog andere aanleidingen:

sterke emoties zoals boosheid, verdriet of stress;
hevig trillen, bv. door een drilboor of een lange fietstocht over een hobbelige weg;
snel en lang typen;
roken.

Je hebt meer kans op het fenomeen van Raynaud als het in je familie voorkomt, als je migraine hebt, als je een vrouw bent of als je rookt. Soms hangt het samen met een ziekte of een behandeling, bv. bloeddrukverlagers die bètablokkers heten of een ontsteking van bloedvaten of gewrichten zoals reumatoïde artritis.

Wat je zelf kunt doen

Het eerste advies van Thuisarts is je hele lichaam warm te houden, niet alleen je handen. Draag extra laagjes kleding en handschoenen. Heb je veel klachten, dan kun je verwarmde handschoenen of sokken proberen. De NHS raadt ook aan om je huis warm te houden en plotse temperatuurwissels te vermijden. Die laagjes en handschoenen helpen ook als je buiten beweegt in de herfst en winter.

Bewegen helpt eveneens. Volgens Thuisarts stroomt er dan meer bloed naar je vingers en word je lichaam warmer als je vaak beweegt. Een gewone wandeling telt mee. Het artikel over 10.000 stappen per dag legt uit hoeveel stappen er echt toe doen.

Rook je, dan helpt stoppen: door roken krijg je volgens Thuisarts vaker en langer klachten. De NHS raadt bovendien aan om niet te veel cafeïne te gebruiken, uit thee, koffie, cola of chocolade, omdat cafeïne klachten kan uitlokken. Krijg je vooral aanvallen bij stress, dan noemt de NHS ademhalingsoefeningen of yoga om te ontspannen. Hoe je dat aanpakt, staat in het artikel over rustig ademen bij spanning.

Werk je met trillende machines, dan krijg je volgens Thuisarts soms geen klachten als je elk kwartier 2 minuten pauzeert. Blijven de klachten erg, bespreek dan met je werkgever of bedrijfsarts welke aanpassingen mogelijk zijn.

Wanneer naar de huisarts?

De NHS raadt aan om naar je huisarts te gaan als je klachten heel erg zijn of erger worden, als ze je dagelijks leven beïnvloeden of als ze maar aan één kant van je lichaam optreden. Ga ook als je daarnaast gewrichtspijn, huiduitslag of spierzwakte hebt, als je ouder bent dan 30 en de klachten voor het eerst krijgt of als een kind jonger dan 12 ze heeft. Het fenomeen van Raynaud kan soms een teken zijn van een andere aandoening, zoals reumatoïde artritis of lupus.

Bij veel last kan de huisarts nifedipine voorschrijven, een bloeddrukmedicijn dat de bloedvaten verwijdt. Het goede nieuws volgens Thuisarts: als je ouder wordt, worden de aanvallen meestal minder vaak en minder hevig. Bij 1 op de 3 mensen verdwijnen de klachten helemaal.

Bronnen

Thuisarts, Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Ik heb het fenomeen van Raynaud. 2025 (laatst gewijzigd op 27 november 2025).
NHS (Britse nationale gezondheidsdienst). Raynaud’s. 2023 (laatst nagekeken op 20 juli 2023).