Winterdepressie: een vrouw zit 's ochtends vroeg aan de keukentafel bij een lichtbak terwijl haar man koffie inschenkt en hun zoon aanschuift

Winterdepressie: waarom ochtendlicht in een studie bij 61 procent aansloeg, tegenover 32 procent bij een nepbehandeling

Door · Gepubliceerd

Algemene informatie, geen medisch advies. Voel je je al weken somber, of heb je gedachten aan zelfdoding, praat er dan met je huisarts of bel de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813.

Word je elk jaar in de herfst somber en futloos, en voel je je in de lente weer beter? Dan kan het om een winterdepressie gaan. Lichttherapie is dan een gangbare behandeling, en onderzoek toont wat ze wel en niet kan.

Wat is een winterdepressie?

Volgens de patiëntenrichtlijn over depressie van Gezondheid en Wetenschap, de gezondheidssite van het Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine (Cebam), spreek je van een winterdepressie als je minstens twee jaar na elkaar in de herfst of winter depressief wordt en je je in de lente weer beter voelt. De behandeling is volgens die richtlijn lichttherapie en soms ook medicatie. Gezondheid.be noemt als typische klachten vermoeidheid, somberheid en verlies van energie.

Hoe licht precies helpt, is niet duidelijk. Gezondheid en Wetenschap schrijft dat lichttherapie je biologische klok zou herstellen, zou werken via melatonine, of allebei. Je biologische klok is het inwendige ritme dat bepaalt wanneer je slaperig en wanneer je wakker bent. Melatonine is een hormoon dat in je hersenen wordt aangemaakt en een rol speelt in je slaap-waakritme. Hoe ochtendlicht en je biologische klok samenhangen, lees je in een apart artikel.

Wat een studie met ochtendlicht vond bij winterdepressie

De Amerikaanse studie uit Chicago verscheen in 1998 en is gerandomiseerd: loting bepaalt wie welke behandeling krijgt. In totaal rondden 96 patiënten met winterdepressie de studie af. Ze kregen 4 weken lang elke dag 1,5 uur ochtendlicht, avondlicht of een placebo. Een placebo is een schijnbehandeling, om te zien hoeveel effect uit verwachting komt. Hier waren het nepapparaten voor negatieve ionen. Het licht van ongeveer 6000 lux kwam uit lichtbakken. Lux is de eenheid waarin je de sterkte van licht meet.

Na 4 weken reageerde volgens een strenge maatstaf 61 procent op ochtendlicht, 50 procent op avondlicht en 32 procent op de placebo. Het effect had minstens 3 weken nodig. Toch verschilden de verwachtingen en de gemiddelde depressiescores na 4 weken niet tussen de drie groepen. Het voordeel van ochtendlicht zat in meer patiënten bij wie de klachten (bijna) helemaal verdwenen.

Licht of antidepressiva?

Gezondheid en Wetenschap besprak in 2020 een literatuurstudie van Franse onderzoekers (Geoffroy en anderen, 2019). Die vergeleek lichttherapie met antidepressiva, alleen en samen, in 7 studies bij 397 deelnemers met matige tot ernstige depressieve klachten, niet alleen in de winter. De behandelingen duurden gemiddeld 5 weken. Ze vonden geen verschil tussen lichttherapie en antidepressiva, en de combinatie had het grootste effect.

Er zijn kanttekeningen. Er was geen vergelijking met een placebo, het ging om weinig studies met weinig deelnemers, en het is niet duidelijk hoe lang en hoe sterk de lichttherapie was. De onderzoekers kregen in het verleden ook veel steun van farmaceutische bedrijven. Licht zou volgens de bespreking de voorkeur kunnen krijgen, omdat het goedkoper is en weinig nevenwerkingen geeft.

Zo gebruik je een lichtbak

Gewoon kunstlicht binnenshuis haalt volgens gezondheid.be zelden meer dan 500 lux, terwijl de aanbevolen sterkte gewoonlijk 10.000 lux is. Gebruik hem binnen het eerste uur na het ontwaken, ongeveer 20 tot 30 minuten, op de afstand die de fabrikant opgeeft, met je ogen open maar zonder recht in het licht te kijken. Kies een toestel dat gemaakt is voor winterdepressie en dat UV-licht wegfiltert. Dat schema verschilt van de studie uit 1998, met zwakker licht en langere sessies.

Een man leest 's ochtends aan zijn bureau met een lichtbak schuin naast zich terwijl zijn partner glimlachend in de deuropening staat

Wat je zelf kunt doen

Gezondheid en Wetenschap noemt regelmatig bewegen: het verkleint je kans op een depressie en kan een depressie verlichten. Ook al heb je er geen zin in, er is bewijs dat beweging je stemming kan verbeteren. Ideeën staan in het artikel over buiten bewegen in de herfst en winter. Probeer daarnaast contact te houden met vrienden of familie en blijf niet alleen thuiszitten. Hoe je van sociaal contact een dagelijkse gewoonte maakt, lees je apart.

Twee vriendinnen wandelen rond de middag gearmd door een zonnig winterpark

Wanneer naar de arts?

Ben je het grootste deel van de dag (bijna) elke dag somber, al minstens 2 weken, en verstoort dat je dagelijks leven ernstig, of heb je terugkerende doodsgedachten? Dat zijn volgens Gezondheid en Wetenschap signalen van een depressie, en dan ga je naar je huisarts. Volgens gezondheid.be heeft niet iedereen baat bij lichttherapie. Vaak zijn ook gesprekstherapie of antidepressiva nodig, dus begin niet op eigen houtje als je je neerslachtig voelt.

Bronnen

Vergelijkbare berichten

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *