Friet of gekookte aardappelen en diabetes type 2

Algemene informatie, geen medisch advies. Heb je diabetes of een verhoogd risico, bespreek je voeding dan met je huisarts of een diëtist.

Friet of gekookte aardappelen: voor diabetes type 2 lijkt vooral de bereiding te tellen. Diabetes type 2 is een ziekte waarbij je bloedsuiker te hoog blijft. Een grote studie uit 2025 vindt een verband tussen frieten en diabetes type 2, maar niet tussen gekookte, in de oven gebakken of gepureerde aardappelen en diabetes type 2.

Wat de grote studie uit 2025 vindt

De studie verschijnt in het medische tijdschrift BMJ en volgt 205.107 Amerikaanse mannen en vrouwen, vooral zorgverleners, die bij de start geen diabetes, hart- en vaatziekten of kanker hebben. Het gaat om drie prospectieve cohortstudies: onderzoek dat grote groepen mensen jarenlang volgt en kijkt wie ziek wordt. Zo’n studie toont een verband, geen bewijs dat frieten de oorzaak zijn.

Tijdens de opvolging krijgen 22.299 deelnemers diabetes type 2. Ze houden onder meer rekening met de body mass index, de verhouding tussen gewicht en lengte, en met andere risicofactoren. Daarna blijft dit over: bij elke 3 extra porties frieten per week ligt het risico op diabetes type 2 20 procent hoger. Bij 3 extra porties aardappelen in het algemeen is dat 5 procent. Gekookte, in de oven gebakken en gepureerde aardappelen samen tonen geen significant verband, dus geen verband dat sterk genoeg is om toeval uit te sluiten.

De onderzoekers voegen er een meta-analyse aan toe, een samenvoeging van de resultaten van 13 cohorten. Ook daar gaan gefrituurde aardappelen samen met een hoger risico op diabetes type 2.

Wat je ervoor in de plaats eet, telt ook

De analyse schat dat 3 porties frieten per week vervangen door volle granen samengaat met een 19 procent lager risico op diabetes type 2. Dat is een berekening op basis van observationele gegevens, geen proef waarin mensen hun eten echt wisselen. Aardappelen vervangen door witte rijst gaat juist samen met een hoger risico.

Witte rijst is dus geen automatische verbetering. Zoek je meer variatie, lees dan hoe je peulvruchten rustig opbouwt voor je darmen.

Friet of gekookte aardappelen in de voedingsdriehoek

Het Vlaams Instituut Gezond Leven plaatst aardappelen samen met volle granen in de donkergroene groep van de voedingsdriehoek. Je eet ze bij voorkeur gewoon gekookt, en schillen hoeft niet. Gekookte of gepureerde aardappelen zijn volgens Gezond Leven niet ongunstig voor de gezondheid en bevatten kalium, fosfor, vitamine C en B-vitaminen. Ze passen ook goed bij eiwitrijke maaltijden zonder vlees of vis.

Een boer laat in zijn hoevewinkel aardappelen zien aan een klant met een volkorenbrood

Frieten en kroketten horen in de rode restgroep. Gezond Leven raadt aan frieten te beperken tot maximaal één keer per twee weken, met de tip: wekelijks frietjes? Ga eens voor tweewekelijks. Bij de 65-plussers eet 1 op 3 Vlamingen dagelijks gekookte of gestoomde aardappelen.

De Hoge Gezondheidsraad schrijft in zijn aanbevelingen van juni 2025: “Voorkeur gaat naar gekookte of gebakken producten terwijl het verbruik van gefrituurde producten best beperkt blijft.” Gezond Leven raadt daarnaast aan dagelijks minstens 125 gram volle graanproducten te eten. Slechts 2 procent van de Vlamingen eet meer dan 125 gram volkoren per dag. Volkorenbrood en andere weinig bewerkte voeding zijn dus een makkelijke winst.

Frieten thuis bakken: zo doe je het beter

Bak je toch frieten, dan geeft het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) tips tegen acrylamide. Die stof ontstaat als zetmeelrijk voedsel heet en bruin gebakken wordt. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) besluit in 2015 dat acrylamide in voeding mogelijk het risico op kanker verhoogt, al is het bewijs uit studies bij mensen beperkt en niet eenduidig. Gefrituurde aardappelproducten zijn volgens EFSA een van de belangrijkste bronnen. De tips van het FAVV:

Een vader snijdt dikke frieten terwijl zijn zoon geweekte frieten droogdept

Houd de olie niet heter dan 180 °C; 175 °C wordt aanbevolen.
Vervang de olie na maximaal 10 keer gebruik, of vroeger als ze donker, stroperig of ranzig wordt.
Kies frietaardappelen, die minder suikers bevatten, en bewaar ze niet kouder dan 6 °C.
Snijd de frieten dikker, laat ze enkele minuten weken in warm water of blancheer ze, en dep ze droog.
Bak niet te veel frietjes tegelijk en bak ze af tot ze licht goudgeel zijn: hoe bruiner, hoe meer acrylamide.

Die tips gaan over acrylamide, niet over diabetes. Voor dat risico telt vooral hoe vaak je frieten eet, dus de andere dagen staan gekookte aardappelen gewoon op het bord.