Cortisol

Uitleg

De bijnieren zijn twee kleine klieren bovenop de nieren. Ze maken cortisol aan op bevel van de hersenen. Cortisol wordt vaak ‘het stresshormoon’ genoemd, maar het heeft veel meer taken: het helpt de bloedsuiker op peil te houden, remt ontstekingsreacties af en beïnvloedt bloeddruk en slaap-waakritme.

Cortisol volgt een duidelijk dagpatroon. Kort na het ontwaken bereikt het een piek, die je helpt op gang te komen. In de loop van de dag daalt het geleidelijk, tot een laag punt rond middernacht.

Bij een stressvolle situatie, zoals een examen of een zware inspanning, stijgt cortisol tijdelijk. Dat is een normale, nuttige reactie. Wanneer stress lang aanhoudt of de slaap structureel verstoord is, kan het normale dagpatroon wel veranderen.

Echte ziekten waarbij te veel of te weinig cortisol wordt gemaakt (zoals het syndroom van Cushing of de ziekte van Addison) zijn zeldzaam en worden met specifieke bloed-, speeksel- of urinetests vastgesteld. Termen als ‘bijnieruitputting’ die online opduiken, worden door endocrinologen niet als diagnose erkend.