Circadiaan ritme

Uitleg

‘Circadiaan’ komt van het Latijnse circa diem: ongeveer een dag. Je lichaam heeft een eigen klok die niet exact 24 uur loopt, maar elke dag opnieuw wordt bijgesteld. Het belangrijkste signaal daarvoor is licht. Daglicht dat ’s ochtends in je ogen valt, vertelt de centrale klok in de hersenen (in een klein gebied boven de oogzenuwen) dat de dag begonnen is.

Die centrale klok stuurt op haar beurt ‘klokjes’ in organen zoals de lever, spieren en vetweefsel aan. Daardoor schommelen onder meer lichaamstemperatuur, hormonen zoals melatonine en cortisol, en je alertheid volgens een vast patroon over de dag.

Het onderzoek naar de moleculaire werking van die klok leverde in 2017 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde op. Het ging om genen die in elke cel een ritme van ongeveer een dag aanmaken en weer afbreken.

Wanneer je leefritme en je interne klok niet samenvallen, bijvoorbeeld bij nachtwerk of jetlag, raakt het systeem tijdelijk uit balans. Mensen merken dat vaak als slecht slapen, minder honger op vaste uren of een dip overdag. Hoe sterk dat speelt, verschilt van persoon tot persoon (zie ook chronotype).