Cafeïne en bloeddruk: wanneer past koffie?

Algemene informatie, geen medisch advies. Heb je een hoge bloeddruk, een hartaandoening of ben je zwanger, bespreek je koffiegebruik dan met je huisarts.

Cafeïne en bloeddruk hangen samen: na een kop koffie stijgt je bloeddruk wat. Dit artikel legt uit hoe groot dat effect volgens onderzoek is, hoe je thuis betrouwbaar meet en welke grenzen Europese en Belgische instanties hanteren.

Wat cafeïne met je bloeddruk doet

Cafeïne zet je zenuwstelsel aan en kan zo je bloedvaten tijdelijk wat vernauwen. Een meta-analyse van Noordzij en collega’s uit 2005 bundelde gerandomiseerde studies waarin deelnemers enkele weken dagelijks koffie of cafeïne kregen. Over alle studies samen steeg de bovendruk, de druk wanneer je hart samentrekt, met 2,04 mmHg (millimeter kwik, de eenheid voor bloeddruk) en de onderdruk met 0,73 mmHg. Bij cafeïne in tabletvorm was de stijging groter: 4,16 mmHg voor de bovendruk. Bij koffie was ze kleiner: 1,22 mmHg. De onderzoekers besluiten dat regelmatig cafeïne de bloeddruk verhoogt, maar dat het effect via koffie klein is.

Dat het effect bij koffie kleiner uitvalt, kan aan andere stoffen in koffie liggen of aan gewenning bij wie dagelijks drinkt. De studie zelf toont alleen het verschil, niet de verklaring.

Cafeïne en bloeddruk thuis meten

Bij de huisarts is je bloeddruk soms hoger door de spanning van het moment. Daarom raadt de ESC aan om een verhoogde waarde te bevestigen met metingen buiten de praktijk, thuis of met een toestel dat je een dag en nacht draagt. Je bloeddruk volgt bovendien een dagritme: ze daalt tijdens je slaap en stijgt weer na het ontwaken. Meet je thuis je bloeddruk, dan beïnvloedt een kop koffie vlak voor de meting het resultaat, en dat is ook wat je wilt vermijden. De Europese Vereniging voor Cardiologie (ESC) raadt in haar richtlijn van 2024 aan om in het halfuur voor een meting geen cafeïne te nemen, niet te roken en niet te sporten. Ga daarna vijf minuten rustig zitten, met je rug gesteund en je arm op tafel ter hoogte van je hart. Meet bij voorkeur op vaste momenten, zodat je resultaten met elkaar te vergelijken zijn. Noteer telkens ook het tijdstip en of je al koffie had.

Wil je weten hoe jij op koffie reageert, dan kun je op een paar dagen meten voor je eerste kop en een tijd erna. Bespreek de resultaten met je huisarts, zeker als je waarden geregeld hoog liggen.

Hoeveel koffie past?

De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA besloot in 2015 dat losse dosissen tot 200 milligram cafeïne en in totaal tot 400 milligram per dag bij gezonde volwassenen geen veiligheidsprobleem geven. Gezond Leven, het Vlaamse instituut voor gezondheidsbevordering, raadt maximum 4 kopjes koffie of thee per dag aan en liefst geen koffie of thee meer na 15 uur, omdat cafeïne je slaap kan verstoren. Waarom dat tijdstip telt, lees je in het artikel over cafeïne stoppen voor het slapen. Ook als je sport, speelt de timing mee, zoals het artikel over cafeïne later op de dag uitlegt.

Heb je al een hoge bloeddruk, dan gelden die algemene grenzen niet zomaar voor jou. Volg dan wat je arts afspreekt en gebruik je thuismetingen om te zien of koffie een verschil maakt.